Dzieci mają wyjść na dwór. A kto zabierze algorytmom pilota?

Trafna diagnoza. Potem znów rada: „wyjdźcie na spacer”

W piątek w Sopocie rozmawiano o wpływie ekranów na rozwój i dobrostan dzieci. Moderował Paweł Czuryło, a w dyskusji uczestniczyły m.in. wiceministra edukacji Katarzyna Lubnauer, senatorka Ewa Monika Kaliszuk, prezeska Fundacji MultiSport Justyna Rysiak i edukatorka outdoorowa Karolina Szymańska.

Pojawiły się ważne wątki: ograniczony czas na ruch, nadmiar bodźców, ryzyko przemocy i wykorzystania seksualnego w sieci, brak uważności dorosłych, pogorszenie kondycji psychicznej po pandemii. Mówiono o edukacji zdrowotnej, WF-ie, regułach używania telefonów w szkołach oraz o tym, co dzieje się wtedy, gdy dziecko dostaje smartfon zamiast uwagi rodzica.

Lubnauer postawiła celne porównanie: w świecie fizycznym uczymy dzieci ostrożności i obowiązują rozmaite normy bezpieczeństwa, tymczasem internet przez długi czas pozostawał przestrzenią, do której weszliśmy bez równie skutecznych reguł. To był dla mnie punkt, w którym debata powinna nabrać ostrości.

Zamiast tego wielokrotnie wracały rady, które można znaleźć w poradniku wychowawczym: odłożyć telefon przy stole, pójść na spacer, zachęcać do ruchu, spędzać czas razem. Słuszne? Tak. Wystarczające? Zdecydowanie nie.

Kto tu naprawdę konkuruje o uwagę dziecka?

Rodzic, nauczyciel i trener próbują zdobyć uwagę dziecka. Po drugiej stronie mają aplikacje, których skuteczność jest optymalizowana przez wielkie zespoły inżynierów, analityków danych i systemy rekomendacyjne. Nieskończone przewijanie, automatyczne odtwarzanie kolejnych filmów, powiadomienia, algorytmiczne podpowiadanie treści — to nie jest przypadkowy zestaw funkcji. To projekt produktu.

Nie chodzi o uznanie każdej minuty z telefonem za szkodliwą. Chodzi o odróżnienie edukacyjnego użycia technologii od mechanizmów, które stale wydłużają czas korzystania. Właśnie o tych mechanizmach na panelu chciałem usłyszeć znacznie więcej.

I przede wszystkim o odpowiedzialności. Skoro państwo potrafi regulować sprzedaż leków, zasady reklamowania produktów dla dzieci albo bezpieczeństwo żywności, to dlaczego rozmowa o cyfrowym środowisku najmłodszych tak łatwo kończy się apelem do rodziców?

Pytanie, którego nie zdążyłem zadać wiceministrze

Skoro — jak słusznie mówiła Katarzyna Lubnauer — w prawdziwym świecie obowiązują zasady i reguły, to jakie konkretne działania państwo podejmie wobec projektowania platform społecznościowych pod maksymalne przytrzymanie uwagi dzieci?

Nie pytam wyłącznie o zakaz używania telefonu na lekcji. Telefon można schować do plecaka o ósmej rano, a o szesnastej znowu uruchomić algorytm. Pytam o weryfikację wieku, ustawienia bezpieczeństwa jako domyślne, ograniczenie najbardziej uzależniających mechanizmów, przejrzystość systemów rekomendacji i egzekwowanie obowiązków od największych platform.

Tym bardziej że narzędzia regulacyjne wcale nie zaczynają się od zera. Unijne rozporządzenie DSA już obejmuje ryzyka dla małoletnich, a Komisja Europejska w 2026 r. prowadziła postępowania dotyczące uzależniającego projektowania platform. We wrześniu przedstawiła także propozycję bardziej szczegółowych zabezpieczeń dla dzieci. Pytanie brzmi więc nie tylko „co uchwalić?”, ale „jak skutecznie wyegzekwować to, co już mamy, i co musi zostać dopisane do reguł?”

Szkoła nie wygra sama wojny o uwagę

Żeby było jasne: ograniczenie telefonów w szkołach ma sens. Edukacja zdrowotna ma sens. Ruch, sen, relacje i aktywność poza domem mają ogromne znaczenie. Zresztą część działań przywołanych przez MEN rzeczywiście weszła w życie, w tym od września regulacje dotyczące urządzeń w przedszkolach i szkołach podstawowych.

Ale jeśli problem ma charakter systemowy, odpowiedź także musi być systemowa. Potrzeba narzędzi dla rodziców i szkół, rzetelnych badań skutków regulacji, egzekwowania prawa oraz mierników, po których poznamy, że dobrostan dzieci naprawdę się poprawia. Przydałaby się choćby publiczna odpowiedź na pytanie: ile mniejsze jest narażenie młodych użytkowników na uzależniające mechanizmy po kolejnych interwencjach regulacyjnych?

W przeciwnym razie każda debata skończy się tak samo: dorośli zgodzą się, że problem jest poważny, powiedzą dzieciom, żeby wyszły na dwór, a po powrocie do domu znów uruchomią TikToka.